ชักแม่น้ำทั้งห้า ปัญจมหานที

ชักแม่น้ำทั้งห้า ปัญจมหานที - ครูแป๊ว กัลยาณี

ครูแป๊ว กัลยาณี
เขียนเมื่อ 20 กรกฎาคม 2564 13:31 น.
.

ชักแม่น้ำทั้งห้า ปัญจมหานที

แม่น้ำยมุนา ถ่ายจากทัชมาฮาล

ชักแม่น้ำทั้งห้า มีความหมายว่า พูดจาหว่านล้อมยกยอบุญคุณเพื่อขอสิ่งที่ประสงค์

สำนวน"ชักแม่น้ำทั้งห้า นิยมใช้กับคนที่พยายามที่จะพูดจาหว่านล้อมอีกฝ่ายให้เห็นด้วยกับตน เห็นใจตนเอง เพื่อให้การร้องขอของตนสัมฤทธิ์ผล เป็นการพูดโน้มน้าวใจซึ่งผู้พูดมีความสามารถเชิงจิตวิทยา ทำให้ผู้ฟังเคลิบเคลิ้มคล้อยตาม

สำนวนนี้มีที่มาจากมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์กุมาร เมื่อชูชกจะทูลขอสองกุมารจากพระเวสสันดร ชูชกได้ยกแม่น้ำทั้งห้าในชมพูทวีป หรือ ปัญจมหานทีมาอ้างในการเจรจาหว่านล้อมพระเวสสันดร ดังนี้

"...พระคุณเจ้าเอ่ย อันว่าแม่น้ำทั้งห้าห้วงกระแสสายชลชลา ไหลมาจากห้วงคงคาเป็นห้าแถว นองไปด้วยน้ำแนวเต็มติรติรานามชื่อว่า คงคา ยมุนา อจีรวดี สรภูนที มหิมหาสาคเรศ จึ่งแตกเป็นนิเทศกุนทีน้อยๆ ประมาณห้าร้อยโดยสังขยา...ย่อมเป็นที่อาศัยทั่วไปแก่ฝูงปลานานาสรรพสัตว์ในภูมิพื้นจังหวัดมงคลทวีป ฝูงชนได้เลี้ยงชีพก็ชุ่มชื่น... เสมือนหนึ่งน้ำพระทัยทูลกระหม่อมแก้ว อันยาจกมาถึงแล้ว ไม่เลือกหน้า..."

พระเวสสันดรจำใจยกสองกุมารให้แก่ชูชก เนื่องจากความแยบคายของเหตุผลที่ชูชก “ชักแม่น้ำทั้งห้า”

ปัญจมหานที คือแม่น้ำทั้งห้าสายของชมพูทวีป ประกอบด้วย

1. คงคา (Ganga) เป็นแม่น้ำที่ชาวอินเดียถือว่าเป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ ตามตำนานของฮินดูเชื่อว่าแม่น้ำคงคานั้นมีส่วนหนึ่งอยู่ในสวรรค์ ซึ่งก็คือทางช้างเผือกที่เห็นบนท้องฟ้า กำเนิดจากธารน้ำแข็งบนเทือกเขาหิมาลัยในรัฐอุตตรขัณฑ์ ประเทศอินเดีย ตามตำนานกล่าวว่าเป็นน้ำที่มีความรุนแรงมาก หากไหลลงสู่โลกมนุษย์โดยตรงจะทำให้น้ำท่วมได้ พระศิวะจึงใช้เศียรรองรับน้ำเอาไว้เพื่อลดความรุนแรง น้ำจึงไหลมาจากมวยผมของพระศิวะ ไหลลงสู่ที่ราบบริเวณเมืองฤๅษีเกศ ศูนย์กลางสำคัญของปรัชญาโยคะและเมืองหริทวาร จากนั้นได้ไหลหล่อเลี้ยงที่ราบ ผ่านเมืองสำคัญคือเมืองพาราณสี และไหลลงสู่อ่าวเบงกอลในประเทศบังคลาเทศ

ชาวฮินดูนิยมมาอาบน้ำในแม่น้ำคงคาบริเวณเมืองพาราณสี ถือว่าจะช่วยชำระบาปได้ หากมีผู้เสียชีวิตก็จะเผาศพริมแม่น้ำคงคาแล้วกวาดเถ้ากระดูกลงในแม่น้ำ โดยเชื่อว่าจะทำให้ผู้ตายได้ขึ้นสวรรค์

.

2. ยมุนา (Yamuna) กำเนิดจากธารน้ำแข็งบนเทือกเขาหิมาลัยในรัฐอุตตรขัณฑ์ ประเทศอินเดียเช่นเดียวกับแม่น้ำคงคา ไหลขนานกับแม่น้ำคงคาไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ไหลผ่านทุ่งปานิปัต อินทปัตถ์ อัคระ และบรรจบกับแม่น้ำคงคาที่เมืองอัลลาฮาบัค ในจุดที่เรียกว่า จุฬาตรีคูณ

.

3. อจิรวดี (Aciravati) ปัจจุบันเรียกว่าแม่น้ำรัปตีตะวันตก (West Rapti) กำเนิดจากเทือกเขาหิมาลัยในประเทศเนปาล ไหลผ่านแคว้นโกศล นครสาวัตถี และไปบรรจบกับแม่น้ำฆาฆรา และไหลลงสู่แม่น้ำคงคาก่อนถึงเมืองปัฏนะ

.

4. แม่น้ำสรภู (Sarayu) กำเนิดจากเทือกเขาหิมาลัยไหลลงสู่รัฐอุตตรประเทศ ลงสู่แม่น้ำฆาฆรา ซึ่งไหลผ่านเมืองอโยธยา เมืองของพระราม

.

5. มหิ (Mahi) เป็นแม่น้ำในภาคตะวันตกของอินเดีย กำเนิดจากเทือกเขาวินธัยในรัฐมัธยมประเทศ ประเทศอินเดีย ไหลผ่านรัฐคุชราตก่อนไหลลงทะเลอาหรับ

.

ในบทพระราชนิพนธ์ "รามเกียรติ์" ของรัชกาลที่ 1 ตอน ศึกกุมกรรณ พระลักษมณ์ออกรบกับกุมกรรณ อนุชาของทศกัณฐ์ ผู้ซึ่งมีอาวุธสำคัญคือหอกโมกขศักดิ์ พระลักษณ์ต้องหอกโมกขศักดิ์ของกุมกรรณและจะต้องตายเมื่อบาดแผลสัมผัสแสงอาทิตย์ หนุมานจึงต้องเหาะไปหยุดพระอาทิตย์ไว้ก่อน แล้วไปเก็บว่านยาสังกรณีตรีชวาจากยอดเขาสรรพยา มาบดด้วยน้ำจากปัญจมหานที แล้วราดลงที่บาดแผล หอกโมกขศักดิ์จึงจะเขยื้อนหลุดออกไปเอง

…แล้วให้ไปเก็บตรีชวา
ทั้งยาชื่อสังกรณี
ยังเขาสรรพยาบรรพต
ปรากฏอยู่ยอดคีรีศรี
กับปัญจมหานที
สรรพยาทั้งนี้มาให้ทัน
แม้นว่าได้บดชโลมลง
องค์พระอนุชาไม่อาสัญ
จะดำรงคงชีพชีวัน
หอกนั้นก็จะหลุดขึ้นมา…

ขอบคุณภาพประกอบจากอินเทอร์เน็ต

คำสำคัญ (Tags): #สำนวนชักแม่น้ำทั้งห้า #ความหมายของสำนวนชักแม่น้ำทั้งห้า #ที่มาของสำนวนชักแม่น้ำทั้งห้า #ปัญจมหานที #มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์กุมาร

.

.
ที่มา : ชักแม่น้ำทั้งห้า ปัญจมหานที - ครูแป๊ว กัลยาณี
https://www.gotoknow.org/posts/691587
.