Smile Siam มาร่วมกันคืน "สยามเมืองยิ้ม" กลับสู่บ้านเรากันนะครับ ...
กิจกรรมที่น่าสนใจ => งานอดิเรกที่น่าสนใจ => ทำอาหาร => Topic started by: ppsan on 28 August 2026, 21:41:28
-
ตำราอาหาร "ตำรับสายเยาวภา" (facebook.com - vajirayana.org)
ห้องสมุดดิจิทัลวัชรญาณ
20 กรกฎาคม
·
“ตำรับสายเยาวภา” เป็นหนึ่งในตำราอาหารที่ทรงคุณค่าและเก่าแก่ที่สุดของไทย โดยเป็นการรวบรวมตำรับอาหารส่วนพระองค์ของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิท จัดพิมพ์ครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. ๒๔๗๘ โดยสายปัญญาสมาคม เพื่อเป็นหนังสืออนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงพระศพของพระองค์
ตำราอาหารเล่มนี้ได้รับการยกย่องในความประณีตและการรวบรวมสูตรอาหารไทยแท้ดั้งเดิมไว้อย่างหลากหลาย ครอบคลุมทั้งอาหารคาว อาหารหวาน และเครื่องว่างรสเลิศ มีการปรับเปลี่ยนขั้นตอนการทำอาหารที่เคยซับซ้อนในอดีตให้กระชับและเอื้อต่อการทำกินเองในครัวเรือนมากขึ้น เพื่อให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงทางสังคม มีการผสมผสานวัฒนธรรมอาหารตะวันตก (อาหารฝรั่ง) และอาหารจีนเข้ามาด้วย ทั้งยังเป็นหนังสืออาหารชุดแรกๆ ของไทยที่มีการบันทึกสูตรและมาตราชั่งตวงวัดอย่างเป็นระบบ เป็นออนซ์ กรัม หรือช้อนตวงอย่างละเอียด และมีภาพถ่ายประกอบอย่างสวยงาม
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิท ทรงเป็นพระราชธิดาพระองค์ที่ ๕๒ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่ เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์เนื่อง ในรัชกาลที่ ๕ (ราชสกุลสนิทวงศ์) ทรงมีพระอนุชาร่วมพระมารดา ๑ พระองค์ คือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร (ต้นราชสกุลรังสิต)
เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์เนื่องได้ถึงแก่อนิจกรรมตั้งแต่พระองค์ยังทรงพระเยาว์มาก (พ.ศ. ๒๔๒๘) รัชกาลที่ ๕ จึงโปรดเกล้าฯ ให้พระองค์และพระอนุชาเข้าไปอยู่ในพระอุปการะของสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า พระองค์จึงทรงเจริญพระชนมายุมาด้วยความจงรักภักดี และบำเพ็ญพระองค์สนองพระมหากรุณาธิคุณคอยดูแลจัดสำรับเครื่องเสวยถวายสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้ามาโดยตลอด
พระองค์ทรงเข้าฝึกหัดการทำอาหารในสำนักของ พระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา (ผู้กำกับดูแลห้องพระเครื่องต้นในรัชกาลที่ ๕) จนทรงพระปรีชาสามารถและรับหน้าที่เป็นต้นเครื่องประกอบ สูตรอาหารของพระองค์จึงมีความประณีตตามแบบแผนราชสำนักอย่างแท้จริง
ฝ่ายพระมารดาของพระองค์คือราชสกุลสนิทวงศ์ ซึ่งมีพระอัยกา (ตา) คือ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ ทรงดำรงตำแหน่งประมุขกรมหมอหลวง พระองค์จึงทรงนำความรู้เรื่องสรรพคุณทางยาของพืชสมุนไพรมาผสมผสานกับการทำอาหาร ทรงเลือกสรรวัตถุดิบที่มีคุณค่าทางอาหารและเป็นพระโอสถไปในตัวถวายเจ้านายในยามประชวร ตำรับอาหารชาววัง “สายเยาวภา” จึงมีความเชี่ยวชาญทั้งศาสตร์การปรุงอาหารและการใช้ศาสตร์อาหารเป็นยารักษาโรค
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิท ทรงเป็นองค์อุปถัมภ์องค์แรกของ โรงเรียนสายปัญญา และสายปัญญาสมาคม ซึ่งชื่อ “สายปัญญา” ตั้งขึ้นเพื่อระลึกถึงพระนามของพระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์ พระอัยกาของพระองค์ หลังจากพระองค์สิ้นพระชนม์ บรรดาพระประยูรญาติ ข้าหลวง และครูโรงเรียนสายปัญญา ได้ร่วมกันรวบรวมสูตรอาหารคาวหวานของพระองค์จัดพิมพ์เป็นหนังสือแจกในงานพระราชทานเพลิงศพ ซึ่งต่อมาสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ได้ประทานลิขสิทธิ์นี้ให้แก่สายปัญญาสมาคมเพื่อเผยแพร่เป็นวิทยาทานสืบมา
“ข้าวขวัญ” เป็นหนึ่งในเมนูอาหารโบราณที่โดดเด่นและทรงคุณค่าที่สุด ในตำรา ตำรับสายเยาวภา พระองค์ทรงได้รับแรงบันดาลใจมาจาก “บายศรีปากชาม” หรือเครื่องสังเวยเทวดาตามคติพราหมณ์ จึงทรงนำแนวคิดเรื่องพิธีกรรม ความเป็นมงคล และศิลปะการบายศรีเย็บปักถักร้อยมารวมเข้ากับศาสตร์อาหารคาว เกิดเป็นอาหารจานประดิษฐ์ที่สื่อถึงการอวยพรและความเป็นสิริมงคลให้แก่ผู้รับประทาน
ปัจจุบันเชฟรุ่นใหม่และร้านอาหารไทยนำสูตรอาหารจากหนังสือเล่มนี้มาแกะสูตรและเสิร์ฟใหม่ เมนูยอดนิยมอย่าง “ต้มจิ๋ว” (ต้มเนื้อรสเปรี้ยวเค็มหอมใบกะเพราและโหระพา) หรืออาหารชื่อแปลกอย่าง “แกงตูมี้” และ “ไข่ฟูใจน้อย” ถูกนำมาปรุงตามสัดส่วนดั้งเดิมเพื่อรักษารสชาติชาววังแท้ ๆ คอนเทนต์ยอดนิยมอย่างละคร “ปลายจวัก” ของช่อง Thai PBS ได้นำสูตรอาหารจากตำรับสายเยาวภา เช่น เมนูต้มจิ๋ว มาจำลองกระบวนการทำอย่างละเอียดในฉาก เพื่อให้ผู้ชมเห็นภาพการทำครัวชาววังที่ถูกต้อง
นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์ใช้ตำราเล่มนี้เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญในการศึกษา วิวัฒนาการและรากเหง้าของอาหารไทย มีการศึกษาพบว่าสูตรอาหารที่ระบุชื่อว่า “ส้มตำ” (เมนูข้าวมันส้มตำ) ปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรที่ชัดเจนเก่าแก่ที่สุดเล่มหนึ่งในตำราเล่มนี้ (พ.ศ. ๒๔๗๘) ซึ่งระบุส่วนผสมดั้งเดิมว่าใช้มะละกอ ถั่วลิสงคั่ว และกุ้งแห้ง ปรุงรสหวานนำนุ่มนวล ทานคู่กับข้าวมันกะทิ สถาบันการศึกษาและโรงเรียนสอนทำอาหารชั้นนำ ยังใช้ตำราเล่มนี้เป็นบทเรียนมาตรฐานสำหรับนักเรียนสายอาหารไทย
ตำหรับสายเยาวภา
https://vajirayana.org/v2/books/ตำหรับสายเยาวภา/
หมวดหมู่ตำราอาหาร
https://vajirayana.org/v2/categories/ตำราอาหาร
.
ตำรับสายเยาวภา
(https://scontent.fbkk24-1.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/751055786_1576634457584247_5244127586169836409_n.webp?stp=dst-jpg_tt6&cstp=mx772x1200&ctp=s772x1200&_nc_cat=100&ccb=1-7&_nc_sid=127cfc&_nc_eui2=AeEI4XCBfx1GOSmg9cram43da9F88qUYPctr0XzypRg9y9yZxL2xP9lBCKpOSuM6yWcybv10H3ESmPKiAztb_Ehs&_nc_ohc=x8kWyaEM-XsQ7kNvwHReYdg&_nc_oc=AdoF659-bDxjWu8eC7rJRfdIMvm7a1B7MKSQ4Dizek57wrFwQXrl42ccK1PfeNbgSCg&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fbkk24-1.fna&_nc_gid=dA_uFgSZGS-JMzdmDghvyw&_nc_ss=7b2a8&oh=00_AQGAWgh9Zeoy-Xg5mWz6X3UnFNwQsT48NXC_3pa6d6fLBQ&oe=6A973376)
.
ที่มา : ตำรับสายเยาวภา
https://www.facebook.com/photo/?fbid=1576743517573341&set=a.594172185830484
.