Smile Siam มาร่วมกันคืน "สยามเมืองยิ้ม" กลับสู่บ้านเรากันนะครับ ...
เรื่องราวน่าอ่าน => ถาม - ตอบ สารพัดปัญหา => Topic started by: ppsan on 19 April 2026, 10:33:04
-
โหรหลวงในสมัยอยุทธยา
วิพากษ์ประวัติศาสตร์
29 ตุลาคม 2024
·
โหรหลวงในสมัยอยุทธยา อ้างอิงจากกฎมณเฑียรบาลและพระไอยการตำแหน่งนาพลเรือน แบ่งออกเป็นสองฝ่ายคือ โหรหน้า โหรหลัง มีหน่วยงานระดับกรม ได้แก่
๏ กรมโหรหน้า
พระโหราธิบดี เจ้ากรม ศักดินา 3,000
ขุนโชติศาสตราจารย์ ปลัดกรม ศักดินา 800
ขุนในกรมโหรหน้า ศักดินา 400
๏ กรมโหรหลัง
หลวงโลกทีป เจ้ากรม ศักดินา 1,600
ขุนเทพากร ปลัดกรม ศักดินา 800
ขุนในกรมโหรหลัง 6 คน ศักดินา 400
หมื่นในกรมโหรหลัง 6 คน ศักดินา 300
เลว ศักดินา 200
ประนินทิน (ปฏิทิน) 3 คน ศักดินา 200
บรรดาศักดิ์ไม่ตายตัว เช่น กฎมณเฑียรบาลระบุว่าเจ้ากรมโหรหลังมีบรรดาศักดิ์ "พระโลกทีป"
.
เมื่อมีพระราชพิธี โหรมีหน้าที่ทำฎีกา คำนวณพระฤกษ์ยามกำหนดวันพระราชพิธี และให้คำทำนายประกอบ
กฎมณเฑียรบาลมาตรา 113 ระบุว่า
โหรหน้า ได้รับผิดชอบราชการข้างหน้า และราชการพราหมณ์พระราชพิธีคือ การทวาทโสศกหรือพระราชพิธีสิบสองเดือน ยกเว้นพระราชพิธีตรียัมปวายในเดือนยี่เป็นหน้าที่โหรหลัง พระราชพิธีพยุหบาตราพิชัยสงคราม ราชการฝ่ายหน้าและราชการข้าทหารทั้งปวง
โหรหลัง ได้รับผิดชอบราชการฝ่ายหลัง คือทำฎีกาที่เกี่ยวกับการพราหมณ์เทศคือพระราชพิธีตรียัมปวาย การที่เกี่ยวกับสมเด็จพระอัครมเหสี พระอัครชายา แม่หยัวเจ้าเมือง ชแม่ชเจ้าพระสนมทั้งปวง และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอชั้นเอก ชั้นโท
ถ้าหาตัวเจ้ากรมหน้าหลังคือ พระโหราธิบดีกับพระโลกทีปไม่ได้ ปลัดกรมทำฎีกาแทน
โหรมีส่วนรับผิดชอบแต่งพระในพิธีเผาข้าวเดือนสาม มีบันทึกว่า "โหราหน้าได้ข้าพระพรมราชาและแต่งพระไปซึ่งการพระราชพิทธีเผาเข้า โหราหลังได้ข้าพระศรีวาทิตยแลแต่งพระไปซึ่งการพระราชพิทธีด้วยกัน"
นอกจากนี้ยังมีหน้าที่เกี่ยวกับ "หมู่กำนัลปดิทิน" ซึ่งน่าจะหมายถึงผู้รักษาหรือผู้รับผิดชอบทำปฏิทิน โดย "หมู่กำนัลปดิทินนั้น แพดได้โหราหน้า เมืองไชยนาถได้โหราหลัง" แพดสันนิษฐานว่าคือเมืองแพรก โดยเมืองแพรกและเมืองชัยนาทเคยเป็นเมืองสำคัญในสมัยอยุทธยาตอนต้น แต่ทั้งสองเมืองนี้จะเกี่ยวข้องกับปฏิทินอย่างไรไม่ทราบได้
ถ้าโหรทำนายวันสงกรานต์วันเผด็จศก หรือทำนายอุปราคา ทั้งโหรหน้าและโหรหลังแต่งฎีกาคนละใบ และจะได้รับพระราชทานเงินในพระราชพิธีรวมถึงเสื้อผ้าในวันสงกรานต์และอุปราคา
หากทำนายจันทรุปราคาถูกจะได้เงินเรียกว่า “เงินจันทรภิม” หากทำนายสุริยุปราคาถูกจะได้ทองเรียกว่า “ทองสุริยภิม” คนละหนึ่งบาทด้วยกัน
.
พิจารณาจากกฎมณเฑียรบาล ตำแหน่งเจ้ากรมโหรในสมัยอยุทธยาดั้งเดิมเป็นพราหมณ์ ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็นข้าราชการทั่วไปในยุคหลัง
กฎมณเฑียรบาลระบุว่า โหรพราหมณ์ทายเคราะห์ทายศึกทายฤกษ์ผิด ให้ลงอาญาสวมลูกประคำให้แขวนคอ แบบเดียวกับพราหมณ์ที่ประกอบพระราชพิธีผิดพลาด
พราหมณ์ราชสำนัก ถ้ามีโทษถึงตายจะได้รับการละเว้นโทษประหาร แต่ให้เด็ดสังวาลย์ เด็ดสายธุรำ แล้วเนรเทศไปต่างเมือง
.
ภาพประกอบ : พระโหราธิบดีกับพระโลกทีป ในซีรีส์แม่หยัว
ที่มาภาพ : ช่อง one lakorn
(https://scontent.fbkk5-4.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/481246677_974703694807595_1421810680746703941_n.jpg?_nc_cat=110&ccb=1-7&_nc_sid=13d280&_nc_ohc=AJ5rk1oCswUQ7kNvwFa0STu&_nc_oc=AdqKr0cj4ce-HXcyT7YdiihuviS3_VG3a7QSw17vMOQkZvfdRtAGhJX-lAGc0YtPpNY&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.fbkk5-4.fna&_nc_gid=O-n2dcq93XLcYq4j8SAC3w&_nc_ss=7a3a8&oh=00_Af1s0Erj3nZF0AEendOM-_YJXfAtRWaPlGFmAHUsL1x_Sw&oe=69EA13B3)
.
-------------------------------------------------
บรรณานุกรม
ภาษาไทย
- จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2496). พระราชพิธีสิบสองเดือน. พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์.
- สถาบันปรีดี พนมยงค์. (2548). กฎหมายตรา 3 ดวง ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่ เล่ม 1. กรุงเทพฯ: สุขภาพใจ.
.
ที่มา : โหรหลวงในสมัยอยุทธยา
https://www.facebook.com/WipakHistory/posts/pfbid03Q83fX9Gcy8fqAgtQD2kMeKxsn32WmYLmEbsr7qKacM7yriaUbf4wu2jCQuYCuwCl
.